Αναρτήσεις από:

kleopatra

Αναπολώντας… Όταν δεν θυμόμαστε μέρες αλλά στιγμές

Αναπολώντας… Όταν δεν θυμόμαστε μέρες αλλά στιγμές 2560 1920 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου

Την ιδιαίτερη αυτή περίοδο της καραντίνας ίσως έχουμε αναπολήσει κάπως παραπάνω στιγμές από το παρελθόν. Μπορεί να έχουμε ανατρέξει σε παλαιότερες φωτογραφίες από τα παιδικά μας χρόνια, από ταξίδια που έχουμε κάνει, από σημαντικά γεγονότα. Ίσως ακόμη έχουμε θυμηθεί προηγούμενες εμπειρίες και πιθανόν έχουμε αναλογιστεί τι μας λείπει περισσότερο, άρα και τι έχει μεγαλύτερη σημασία στη ζωή μας. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες ίσως να νοστάλγησαν περισσότερο το παρελθόν, μπορεί να το είχαν και μεγαλύτερη ανάγκη, άλλωστε για αυτούς είναι πιο γνώριμο να θυμούνται τα παλιά…

Η αναπόληση είναι η πράξη της ανάκλησης αναμνήσεων και είναι μία φυσιολογική συνηθισμένη διαδικασία για τους περισσότερους ανθρώπους και σε όλες τις ηλικίες. Σε μεγαλύτερες ηλικίες που συνήθως ο κοινωνικός κύκλος στενεύει οι άνθρωποι συχνά μένουν μόνοι με τις μνήμες τους. Δεν είναι τυχαίο που αυτή τη περίοδο της κοινωνικής απομόνωσης υπήρξε μια έντονη τάση “επιστροφής στα παλιά” τόσο από νεότερους όσο και από μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους. Η αναπόληση είναι μια διαφορετική διαδικασία από αυτή της μνήμης, γιατί ενώ η μνήμη εξαρτάται από τις συνθήκες της φυσιολογίας του εγκεφάλου, η αναπόληση μοιάζει κάπως με επιστροφή στις “μνήμες της ψυχής μας” η οποία όπως θα δούμε παρακάτω μπορεί να εξελιχθεί σε μια διαδρομή θεραπευτική.

Βασικός στόχος του άρθρου είναι να παρουσιάσει τη Θεραπεία δια των Αναμνήσεων (Reminescence Therapy). Πρόκειται για μία μέθοδο η οποία έχει βασιστεί κυρίως στη θεωρία “Life Review Therapy” του Ψυχιάτρου Robert Butler (1963), ο οποίος υποστήριζε πως για τους ηλικιωμένους η αναδρομή στο παρελθόν μπορεί να είναι μια θεραπευτική διαδικασία (1). Επίσης ο ψυχολόγος Erik Erikson στα τέλη της δεκαετίας του ’50 είχε αναφερθεί στο όγδοο και τελευταίο στάδιο της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του ανθρώπου, ως εκείνο κατά το οποίο ο άνθρωπος είναι σημαντικό να κάνει μια ανασκόπηση της ζωής του πριν πεθάνει. Η εν λόγω θεραπεία λοιπόν απευθύνεται κυρίως σε ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας και μπορεί να κάνει χρήση όλων των αισθήσεων για την ανάδειξη μνημών. Η επανασυλλογή και το μοίρασμα των αναμνήσεων μπορεί να αποδειχτεί μια ιδιαίτερα ανακουφιστική, οργανωμένη και δομημένη εμπειρία. Μέσα από οπτικά, ακουστικά, γευστικά ερεθίσματα, μέσω της αφής και της όσφρησης μπορούν να ανασυρθούν μνήμες, δίνοντας αφορμές για παρηγορητικές, θεραπευτικές συζητήσεις. Η πρόσβαση σε φωτογραφίες, φωτογραφικά άλμπουμ και προσωπικά αντικείμενα είναι συνήθως ευκολότερη και είναι αυτά που χρησιμοποιούνται πιο συχνά ως μέσα για μια αναδρομή πίσω στα σημαντικά γεγονότα.

Ακόμη, άνθρωποι που αντιμετωπίζουν ήπιες διαταραχές στη μνήμη τους, νόσο Alzheimer ή άλλου τύπου άνοια μπορούν να επωφεληθούν από αυτήν τη μέθοδο. Στους ανθρώπους αυτούς που βρίσκονται σε πιο ευάλωτη θέση η μνήμη των πρόσφατων γεγονότων είναι αυτή που πρώτη παρουσιάζει τις μεγαλύτερες δυσκολίες. Η ενίσχυση λοιπόν της μακροπρόθεσμης μνήμης είναι ένας τρόπος να έρχονται σ’ επαφή με τη «χαμένη ταυτότητα εαυτού» και να αντλούν ικανοποίηση από τη διαδικασία. Επίσης, οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν άνοια βρίσκονται κατά κύριο λόγο σε μια παθητική θέση όπου δέχονται οδηγίες σχεδόν για τα πάντα. Το να τους δίνεται λοιπόν ο λόγος και να τοποθετούνται σε μια ενεργητική θέση αφηγούμενοι ιστορίες από τη ζωή τους μπορεί να τους προσδώσει κίνητρο και αξία. Η διεθνής βιβλιογραφία επισημαίνει τη χρησιμότητα της θεραπείας δι’ Αναμνήσεων σ’ ένα πλαίσιο μη φαρμακευτικής παρέμβασης που συνοδεύει την αγωγή ενός ασθενή που πάσχει από κάποιον τύπο άνοιας (2).

Η εφαρμογή της μεθόδου μπορεί να γίνει τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό πλαίσιο. Ατομικά μπορεί να λειτουργήσει ως μια αναδρομή στο παρελθόν η οποία μπορεί να υπενθυμίσει, να αξιολογήσει και να αναδείξει εμπειρίες, όπου στο σήμερα μπορούν να δημιουργήσουν ένα αίσθημα ολότητας, πληρότητας και προσωπικής ταυτότητας. Ένας συντονιστής, εκτός από την αγάπη του για τη συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα, χρειάζεται να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος, να έχει κάποια βασικά χαρακτηριστικά και να έχει αναπτύξει ειδικές δεξιότητες απαραίτητες στην εφαρμογή της μεθόδου αυτής. Μέσα από παραδείγματα καλών πρακτικών  αναφέρονται ως πιο σημαντικά χαρακτηριστικά η ενεργητική ακρόαση, η εχεμύθεια, η περιέργεια, η ευαισθητοποίηση, η ενσυναίσθηση, η καλή μνήμη, η αίσθηση του χιούμορ, η προσαρμοστικότητα, η ευελιξία και η φαντασία.

Ομαδικά μέσα από οργανωμένες δραστηριότητες άνθρωποι κοντινής ηλικίας έχουν την ευκαιρία να μοιραστούν μνήμες, να γνωριστούν και να δημιουργήσουν καινούργιες φιλίες. Σε ομαδικού τύπου παρεμβάσεις, κάποιες επιπλέον προϋποθέσεις είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψιν από τον συντονιστή, όπως η καλή προετοιμασία και η οργανωτικότητα, η σαφήνεια στις οδηγίες, η δημοκρατική προσέγγιση, η δημιουργία ενός κλίματος εμπιστοσύνης, καθώς και ειδικές γνώσεις σχετικά με τη δυναμική των ομάδων αλλά και την εξατομικευμένη φροντίδα.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο αξιολογούνται ως σημαντικά τα πλεονεκτήματα της Θεραπείας δι’ Αναμνήσεων στην υγεία και στην κοινωνική ευημερία αυτής της ευάλωτης ομάδας ανθρώπων. Παρακάτω παρατίθεται μια συγκεντρωτική λίστα που αναδεικνύει τη χρησιμότητα της συγκεκριμένης θεραπείας:

¤ Διαμόρφωση αίσθησης ταυτότητας – Η δυνατότητα του μοιράσματος εμπειριών ζωής και η αλληλεπίδραση σ’ ένα υποστηρικτικό περιβάλλον ενισχύει το αίσθημα της ταυτότητας και της γνώσης του εαυτού. Επίσης βοηθάει τους ανθρώπους να ενσωματώσουν τα διαφορετικά κομμάτια της ζωής τους σε μία σημαντική ολότητα.

¤ Αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης – Η απώλεια συντρόφων και στενών φίλων μεγαλώνοντας μπορεί να οδηγήσει σε απόσυρση. Η ένταξη κάποιου σ΄έναν τέτοιο τύπο θεραπείας μπορεί να προσφέρει την ευκαιρία συμμετοχής σε μια ομάδα που μοιράζεται κοινές εμπειρίες ζωής.

¤ Δημιουργία φίλων – Η ευχάριστη επαφή με άλλους ανθρώπους της ίδιας γενιάς που μοιράζονται μνήμες από το παρελθόν μπορεί να δημιουργήσει τη βάση για καινούργιες φιλίες στο παρόν.

¤ Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης – Στην αναπόληση ο καθένας είναι ο “ειδικός” της δικής του ζωής και αναγνωρίζεται η ικανότητα του να μεταφέρει τη δική του μοναδική εμπειρία ζωής.

¤ Ενεργοποίηση – Η συμμετοχή σε μια ομάδα που μοιράζεται αναμνήσεις μπορεί να ξυπνήσει πολύ παλιές και “ξεχασμένες” εμπειρίες. Αυτές αποτελούν μέρος μιας προσωπικής ιστορίας και η επαναφορά τους στη μνήμη μπορεί να αποδειχτεί μια ευχάριστη διαδικασία.

¤ Ψυχική ανακούφιση – Σε περίπτωση που οι αποσυρόμενες μνήμες είναι επώδυνες μπορεί να φανεί πολύ βοηθητικό να βρεθούν  άλλοι που μοιράζονται παρόμοια συναισθήματα.

¤ Ανάπτυξη της δημιουργικότητας – Ενθαρρύνοντας τους ανθρώπους να διερευνούν τις μνήμες τους μέσα από διαφορετικές δραστηριότητες εξελίσσεται μια ευχάριστη παραγωγική διαδικασία που τους κάνει να νιώθουν δημιουργικοί.

¤ Ψυχική ενδυνάμωση – Όταν η Θεραπεία δι’ Αναμνήσεων απευθύνεται στην ευάλωτη ομάδα των ασθενών με άνοια μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα της αυτοπεποίθησης και της ανεξαρτησίας εστιάζοντας στις δυνατότητες τους και δημιουργώντας ευκαιρίες για επιτυχημένες προσπάθειες.

¤ Ένταξη στην κοινότητα – Το να μοιράζεται ένας άνθρωπος αναμνήσεις με άλλους που έχουν κοινό παρελθόν ενεργοποιεί μια έντονη αίσθηση του ανήκειν στην κοινότητα και την αναγνώριση του ως σημαντικός μέσα σ’ αυτήν.

¤ Κοινωνική ενσωμάτωση – Η αναπόληση και το μοίρασμα αναμνήσεων είναι ένας τρόπος να αγκαλιαστεί η διαφορετικότητα. Φέρνοντας κοντά ανθρώπους διαφορετικής φυλής, κουλτούρας, θρησκείας για να ανταλλάξουν εμπειρίες ζωής καλλιεργείται συνοχή στην κοινότητα.

¤ Δημιουργία αίσθησης ιστορίας – Το να μοιράζεται κάποιος ιστορίες με άλλους της ίδιας γενιάς αλλά και με νεότερους βοηθάει στην ανάπτυξη μιας αίσθησης εαυτού ως μέρος ενός συλλογικού κοινωνικού και ιστορικού γίγνεσθαι.

Η αξία λοιπόν του συγκεκριμένου τύπου παρέμβασης σε αυτές τις πληθυσμιακές ομάδες αναδεικνύεται εκτενώς παραπάνω αλλά και μέσα από τη σχετική πλούσια βιβλιογραφία. Σ’ ένα βάθος  πολλών χρόνων παρατηρείται σημαντική ανάπτυξη στην χρήση της Θεραπείας δι’ Αναμνήσεων σε ηλικιωμένους καθώς και σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ήπιες ή πιο σοβαρές δυσκολίες με τη μνήμη τους.

Ωστόσο μέσα από μια δική μου οπτική, θα ήθελα ολοκληρώνοντας να αναφέρω γιατί πιστεύω πως αναδρομές στο παρελθόν μπορεί να λειτουργούν ανακουφιστικά σε ανθρώπους όλων των ηλικιών, ιδιαιτέρως κατά τη διάρκεια αυτής της δύσκολης περιόδου που διανύουμε. Είναι πιθανό αρκετοί από εμάς να αισθανόμαστε κάπως “χαμένοι” και αποδυναμωμένοι λόγω της ανασφάλειας που βιώνουμε τελευταία. Ακόμη, φυσιολογικά μπορεί να έχουμε τάσεις φυγής από το εδώ και τώρα κι έντονο αίσθημα νοσταλγίας. Επειδή όμως το παρελθόν μας ανήκει, μπορεί και μας δίνει μια αίσθηση βεβαιότητας και δύναμης, την οποία έχουμε ανάγκη αυτό το διάστημα που δεν ελέγχουμε ως συνήθως τη ζωής μας. Κατά κύριο λόγο η ανάκληση αναμνήσεων μας προκαλεί μια ευχάριστη αίσθηση, ενώ όταν δεν μας διαπερνούν συναισθήματα ευφορίας, η αναπόληση μπορεί να μας προκαλέσει μια ελαφριά μελαγχολία. Σε κάθε περίπτωση η ενθύμηση στιγμών από τη ζωή μας ενισχύει το αίσθημα της ταυτότητας και της γνώσης του εαυτού μας και προσωπικά θα πρότεινα να εμπιστευτούμε αυτή τη διαδικασία γιατί ενδεχομένως να είναι ιαματική…

 

Bιβλιογραφία

(1) Bluck S. & Levine L. (1998) Reminiscence as autobiographical memory: a catalyst for reminiscence theory development.
DOI: https://doi.org/10.1017/S0144686X9800686

(2) Cuevas P. et al. (2020) Reminiscence therapy for older adults with Alzheimer’s disease: A literature review.
https://doi.org/10.1111/inm.12692

Kim, E. et al. (2020) Evidence-based practice recommendations for working with individuals with dementia: group reminiscence therapy.
https://go.gale.com/ps/anonymous?id=GALE%7CA151704911&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=10651438&p=HRCA&sw=w

Woods B. et al. (2018) Reminiscence therapy for dementia.
DOI: 10.1002/14651858.CD001120.pub3.

HaeKyung Jo & Eunju Song Assistant Professor (2015) The Effect of Reminiscence Therapy on Depression, Quality of Life, Ego-Integrity, Social Behavior Function, and Activies of Daily Living in Elderly Patients With Mild Dementia.
DOI: 10.1080/03601277.2014.899830

Klever S. (2013) Reminiscence therapy: Finding meaning in memories.
http://journals.lww.com/nursing/Fulltext/2013/04000/Reminiscence_therapy__Finding_meaning_in_memories.11.aspx

Subramaniam P. & Woods B. (2012) The impact of individual reminiscence therapy for people with dementia: systematic review.
DOI: 10.1586/ern.12.35

Pinquart M. & Forstmeier S. (2012) Effects of reminiscence interventions on psychosocial outcomes: A meta-analysis.
DOI: 10.1080/13607863.2011.651434

Woods B. et al. (2005) Reminiscence therapy for dementia.
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15846613

Brooker D. & Duce L. (2000) Wellbeing and activity in dementia: A comparison of group reminiscence therapy, structured goal-directed group activity and unstructured time.
https://doi.org/10.1080/713649967

* text & photo by Kleopatra Athanasiadou

Μέσα σε δίνη…

Μέσα σε δίνη… 2560 1729 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου

Γράφοντας για τη συμβολή της τέχνης στην αντιμετώπιση συναισθημάτων που συνδέονται με αβεβαιότητα, απώλεια, πένθος και το φόβο του θανάτου, γνωρίζω πως είναι ένας προσωπικός τρόπος να διαβώ κι εγώ το άγνωστο μονοπάτι στο οποίο βρισκόμαστε όλοι τις τελευταίες εβδομάδες. Επιλέγω συνειδητά να εστιάσω σ’ αυτά που ξέρω για να μπορέσω να αντέξω αυτά που δεν γνωρίζω. Η ιδέα λοιπόν πως η δημιουργία εικόνων μπορεί να λειτουργήσει ανακουφιστικά στη διαχείριση δύσκολων, ίσως και αφόρητων συναισθημάτων, που έχουν να κάνουν με την απώλεια, είναι γνωστές από την εποχή των σπηλαίων. Μέσα από σύμβολα και τελετουργικά οι άνθρωποι παγκοσμίως πενθούν για τις απώλειες τους και παρηγορούνται σε όλα τα χρόνια της ύπαρξης τους. Ακόμη και σε αυτή την πρωτόγνωρη συνθήκη, μικρά παιδιά απ’ όλο το κόσμο ζωγραφίζουν ουράνια τόξα επιθυμώντας μέσα από την απεικόνιση συμβόλων να διατηρήσουν την ελπίδα ζωντανή μέσα στην καταιγίδα. Τα σύμβολα φαίνεται πως ενώ μπορούν να αποδοθούν με πολύ προσωπικό τρόπο, παράλληλα έχουν την ιδιότητα να εκφράσουν κι ένα σύνολο, αποτελώντας μέρος ενός «Συλλογικού Ασυνείδητου» που έχει πει κι ο αγαπημένος ψυχαναλυτής Carl Jung [1].

Όσον αφορά το πένθος, ενώ αυτό συνδέεται εύκολα με τη φυσική απώλεια, δεν σκεφτόμαστε πως συναισθήματα παρόμοια με αυτά που μπορεί να αναδυθούν από το θάνατο κάποιου αγαπημένου μας, μπορούν να προκληθούν και από συμβολικές απώλειες, σαν αυτές που βιώνουμε όλοι τώρα. Αυτή τη περίοδο η στέρηση της κανονικότητας μας, σε συνδυασμό με την ανησυχία για τη νόσο και την επαγγελματική και οικονομική αβεβαιότητα, σίγουρα προκαλεί δυσάρεστα συναισθήματα σε όλους μας, ακόμη κι αν αυτά προκύψουν στον καθένα σε διαφορετικό χρόνο. Έχουμε να πενθήσουμε για πολλά πράγματα αυτή τη στιγμή, από μια βόλτα στο πάρκο, μέχρι το θάνατο ενός αγνώστου που πεθαίνει χιλιάδες μίλια μακρυά από μας. Παράλληλα, έχουμε και λόγους για να νιώθουμε ευγνωμοσύνη αυτή τη περίοδο, όπως συχνά συμβαίνει όταν χάνουμε κάποιον αγαπημένο μας και αναπολούμε την προηγούμενη παρουσία του στη ζωή μας.

Ποια είναι όμως η συμβολή της τέχνης σ΄ όλα αυτά; Το τελευταίο καιρό ακούμε συχνά να γίνονται αναφορές στον ιό σαν τον «αόρατο εχθρό», και μου έρχεται στο μυαλό η φράση του ζωγράφου Paul Klee που έχει πει πως «η τέχνη μπορεί να κάνει το αόρατο, ορατό». Η τέχνη, ναι, μπορεί να προσφέρει πολλές ευκαιρίες, σε αυτή τη περίοδο πένθους που βιώνουμε παγκοσμίως, όχι μόνο για συναισθηματική αποφόρτιση αλλά και για να μας εμπνεύσει να καταγράψουμε, να επεξεργαστούμε, ακόμη και να βρούμε ένα προσωπικό νόημα σ’ αυτό που μας συμβαίνει. Κατά το παρελθόν σε περιόδους κρίσης, οι δημιουργικές διαδικασίες έχουν αποδειχτεί ικανές να μετατρέψουν το φόβο, τον πόνο και το χάος σε κάτι χειροπιαστό, κάτι που μπορούμε ν’ αντέξουμε. Αυτό το διαπιστώνουμε μέσα από σπουδαία έργα τέχνης με παραδείγματα όπως, την Γκουέρνικα του Πικάσο [2] που αποτυπώνει τη φρίκη ενός πολέμου, αλλά και την Έναστρη Νύχτα του Βαν Γκογκ [3] που είναι η πιο διάσημη απεικόνιση της θέας από το κελί του καλλιτέχνη σε μια περίοδο εγκλεισμού του. Ακόμα, δεν μπορώ να μην αναφέρω την Κραυγή του Μουνκ [4], ένα έργο που του έχει αποδοθεί πως συμβολίζει τον υπαρξιακό τρόμο του ανθρώπινου είδους, αλλά και τον Σκεπτόμενο του Ροντέν [5], ένα διάσημο γλυπτό που δείχνει έναν άνθρωπο που στοχάζεται το πεπρωμένο του. Πόσο επίκαιρα αλήθεια φαντάζουν όλα αυτά τα έργα στη παρούσα κατάσταση κρίσης που βιώνουμε; Η τέχνη έχει αποδείξει πως μπορεί να απαλύνει τις πληγές των ανθρώπων από τις μεγάλες συμφορές που κατά καιρούς έχουν βιώσει, και όχι απλώς να τις απεικονίσει.

Με αυτή την πεποίθηση γεννήθηκε και η εικαστική ψυχοθεραπεία, από την ιδέα δηλαδή πως οι δημιουργικές διαδικασίες θα αναδείξουν εικόνες μέσα από μια συμβολική γλώσσα και σ’ ένα προστατευμένο πλαίσιο μπορούν να θεραπεύσουν βιωμένες τραυματικές εμπειρίες. Γενικότερα η διαδικασία της ψυχοθεραπείας, οφείλει να λειτουργεί ως δίοδος αναγνώρισης και έκφρασης συναισθημάτων, όπου χρειάζεται να βρεθούν οι κατάλληλες λέξεις για να μπορέσουν να επικοινωνηθούν. Ως εκ τούτου ο άνθρωπος μπορεί να ανακουφιστεί, και μέσα από αλλαγές να εδραιώσει μια περισσότερο λειτουργική ζωή για τον ίδιον. Ωστόσο, η λεκτική έκφραση επώδυνων συναισθημάτων δεν είναι αυτονόητη για όλους, ειδικά όταν αυτά έχουν προκληθεί μέσα από μεγάλες και απότομες αλλαγές. Σε τέτοιες περιπτώσεις, συχνά οι λέξεις δεν μοιάζουν αρκετές για να δώσουν νόημα στο βίωμα. Πέρα από αυτό όμως, χαρακτηριστικό της λεκτικής έκφρασης είναι και η γραμμική πορεία που ακολουθεί η γλώσσα. Αντιθέτως, η δημιουργική διαδικασία δεν είναι γραμμική και άρα μετά από απρόβλεπτα γεγονότα, που πολλές φορές δεν εξηγούνται λογικά, η καλλιτεχνική έκφραση μπορεί να αποτυπώσει καλύτερα τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου που βάλλεται και ενδεχομένως να το ανακουφίσει.

Αυτή η περίοδος αστάθειας και ανησυχίας, την οποία καθολικά βιώνει όλη η ανθρωπότητα, σίγουρα δεν είναι εύκολο να εξηγηθεί μόνο με τη λογική, όσα αξιόπιστα επιστημονικά άρθρα κι αν διαβάσουμε. Ίσως να έχουμε αμφιθυμία από κύματα μελαγχολίας και αισιοδοξίας που μας διαπερνούν. Κανείς μας δεν μπορεί να αποδεχτεί αβίαστα πως το πρωτόγνωρο φαινόμενο της κοινωνικής απομόνωσης είναι αυτή τη στιγμή μια επιτακτική ανάγκη, ευεργετική για την υγεία. Αυτό όμως είναι το παράδοξο που ζούμε και ενώ συγκρουόμαστε μαζί του, πρέπει να το διαχειριστούμε, να το αντέξουμε και αν μπορέσουμε να το νοηματοδοτήσουμε κάποια στιγμή. Η τέχνη σε όλο αυτό μπορεί να είναι σύμμαχος, μιας και συχνά ο σκοπός της, άμεσος ή έμμεσος, είναι να μας ξαφνιάζει με παράδοξους τρόπους.

Εγώ από τη θέση της ψυχοθεραπεύτριας μέσω τέχνης πρεσβεύω τα εικαστικά, ωστόσο κι άλλες μορφές τέχνης μπορούν να λειτουργήσουν εξίσου παρηγορητικά αυτή τη περίοδο. Θα ήθελα λοιπόν κλείνοντας να σας προτρέψω, κι εμένα μαζί με εσάς, σε δημιουργικούς τρόπους έκφρασης, όχι όμως με στόχο να παραμείνουμε παραγωγικοί μέσα σε αυτή την περίοδο κρίσης. Το ζητούμενο είναι να μπορέσουμε να εκφράσουμε συναισθήματα που έχουν ήδη προκληθεί ή θα προκληθούν από την απώλεια μιας κανονικότητας, αυτής της ξεχωριστής, προσωπικής μας κανονικότητας που όλοι βιώναμε μέχρι το ξέσπασμα της πανδημίας. Όλοι είμαστε μέσα σε δίνη αυτή τη περίοδο, όλοι μας έχουμε χάσει κάτι και πενθούμε γι’ αυτό… αλλά χρειάζεται να σκεφτόμαστε πως αυτό που μοιάζει σήμερα με «μαύρη τρύπα», όταν κάνει το κύκλο του θα είναι μια ανάμνηση, μέρος της συλλογικής μας ιστορίας.

  1. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Συλλογικό Ασυνείδητο («Collective Unconscious») www.cgjungpage.org/learn/jung-lexicon#collectiveunconscious
  2. «Γκουέρνικα», Πάμπλο Πικάσο, 1937, λάδι σε καμβά, 3,54 x 7,82μ., Μαδρίτη www.pablopicasso.org/guernica.jsp
  3. «‘Eναστρη νύχτα», Βίνσεντ βαν Γκογκ, 1889, λάδι σε μουσαμά, 73,7 x 92,1εκ., Νέα Υόρκη www.vangoghgallery.com/painting/starry-night.html
  4. «Η Κραυγή», Έντβαρτ Μουνκ, 1893, ελαιογραφία, 35,5 x 25,4εκ., Όσλο www.munchmuseet.no/en/munch
  5. «Ο σκεπτόμενος», Ζαν Μπατίστ Ροντέν, 1882, άγαλμα από ορείχαλκο, αρχικό μέγεθος: 71,5εκ. (ύψος), Παρίσι www.musee-rodin.fr/en/collections/sculptures/thinker
* text & art by Kleopatra Athanasiadou

To παιχνίδι ως ένα ασφαλές μέρος

To παιχνίδι ως ένα ασφαλές μέρος 2560 1816 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου

Ο λόγος που προσεγγίζω το παιχνίδι μέσα από αυτό το κείμενο είναι για να επισημάνω αφενός τη δύναμή του και αφετέρου την προστασία που παρέχει σ΄ένα παιδί που μεγαλώνει. «Αν τα παιδιά νιώθουν ασφαλή μπορούν να πάρουν ρίσκα, να θέσουν ερωτήσεις, να κάνουν λάθη, να μάθουν να εμπιστεύονται, να μοιραστούν τα συναισθήματά τους, να αναπτυχθούν και να ωριμάσουν». (Alfie Kohn, Αμερικανός συγγραφέας σε θέματα εκπαίδευσης και γονεϊκότητας)

Το παιχνίδι για το ανθρώπινο είδος, και όχι μόνο, είναι ζωτικής σημασίας για πολλούς λόγους. Δεν είναι απλά ένα μέσο για να ανακαλύψει το παιδί τον κόσμο, αλλά είναι ένας τρόπος να επικοινωνήσει, να βιώσει συναισθήματα, να δοκιμάσει συμπεριφορές, να μάθει σταδιακά να ελέγχει τον εαυτό του και άρα την ίδια του τη ζωή. Μέσα απ’ αυτό τα παιδιά αναπτύσσουν πολλές ικανότητες, όπως σωματικές, γνωστικές, συναισθηματικές, κοινωνικές, ηθικές, κτλ. Ακόμα, παίζοντας, μαθαίνουν να λύνουν προβλήματα και να προτείνουν καινοτόμες λύσεις. Ανάμεσα στα πολλά που προσφέρει το παιχνίδι, ξεχωρίζω τρεις αρετές του και είναι αυτές οι οποίες  πιστεύω πως αποκαλύπτουν το εύρος της ισχύς του:
·      Μέσα από το παιχνίδι μπορεί να καλλιεργηθεί η ικανότητα αυτορύθμισης σε διαφορετικούς τομείς – σκεφτείτε το παιχνίδι με τις μουσικές καρέκλες και το παιδί που πρέπει να σκεφτεί, πως να κινηθεί για να κερδίσει αλλά και να μην χτυπήσει τους άλλους, καθώς και να αντέξει συναισθηματικά το γεγονός πως έχασε και έμεινε το μόνο όρθιο…
·      Μέσα από το παιχνίδι μπορεί να αναπτυχθεί ψυχική ανθεκτικότητα  – για παράδειγμα φανταστείτε ένα κάστρο από ξύλινα τουβλάκια που γκρεμίζεται μπροστά στα μάτια ενός παιδιού που μόλις έχει τελειώσει το χτίσιμό του.
·     Μέσα από το παιχνίδι το παιδί μπορεί να βοηθηθεί να ξεπεράσει φόβους – στην περίπτωση που ένα παιδί νιώθει ανασφάλεια να μπει σε μια καινούργια παρέα με συνομήλικούς του, μέσω του συμβολικού παιχνιδιού μπορεί να πειραματιστεί με ασφάλεια για το πως θα μιλήσει και θα σταθεί, να προετοιμαστεί δηλαδή καταλλήλως!

Βέβαια να μην παραλειφθεί να ειπωθεί πως πάνω απ’ όλα παιχνίδι σημαίνει διασκέδαση!

Όλα τα παραπάνω όμως δεν μπορούν να συμβούν αν το παιδί δεν νιώθει ασφάλεια κατά τη διαδικασία του παιχνιδιού. Παρακάτω θα αναφερθούν κάποια βασικά χαρακτηριστικά του παιχνιδιού και θα αναδειχθούν οι λόγοι που αυτή η διαδικασία αποτελεί το πλέον ασφαλές μέρος για να αναπτυχθεί ολιστικά ένα παιδί. Σύμφωνα με τον Peter Gray (2013),  το παιχνίδι για να οριστεί ως τέτοια δραστηριότητα οφείλει να έχει κάποια χαρακτηριστικά, τα οποία περιλαμβάνονται σε όλες τις «σύγχρονες λίστες» μελετητών του είδους, και είναι τα εξής:
1)    να είναι ελεύθερη επιλογή των παιδιών σε σχέση με το «τι» και το «πότε»
2)    να έχει εσωτερικά κίνητρα, χωρίς να έχει σημασία το αποτέλεσμα και η ανταμοιβή
3)    να κατευθύνεται από εσωτερικούς κανόνες, να έχει δομή αλλά και ευελιξία
4)    να έχει φαντασία, να κρατάει μια απόσταση από την πραγματικότητα
5)    να παραμένει το παιδί ενεργητικό μέσα σ’ αυτό και να το απολαμβάνει χωρίς στρες

Ολοκληρώνοντας, χρειάζεται να γίνει μια αναφορά και στη στάση των γονιών, η οποίοι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, εμπλέκονται στο παιχνίδι των παιδιών. Αυτό γίνεται μέσα από τις επιλογές που κάνουν, τα ερεθίσματα που παρέχουν, την ελευθερία που προσφέρουν, την αλληλεπίδραση που έχουν παίζοντας με τα παιδιά τους, καθώς και αξιοποιώντας το παιχνίδι στην αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων. Η μεγαλύτερη συμβολή τους όμως είναι στο να μπορούν να αναγνωρίσουν τι είναι παιχνίδι, και αφού αυτό είναι σαφές, να το εμπιστευτούν ως το ασφαλές μέρος, εκεί που το παιδί θα μάθει, θα διασκεδάσει και θα εξελιχθεί.

Αυτά και άλλα πολλά είναι το παιχνίδι, μία συνθήκη με πολλές διαφορετικές μορφές που υπάρχει στη ζωή μικρών και μεγαλύτερων παιδιών και προσφέρει απλόχερα και με ασφάλεια μόνο ευκαιρίες. Αναζητήστε τες…

* κείμενο και φωτογραφία από την Κλεοπάτρα Αθανασιάδου
3teleies-Kleopatra-Athanasiadou

Play the role and make it art

Play the role and make it art 2560 1855 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου

Με οδηγούς το θέατρο και τις εικαστικές τέχνες, η Εύα Αγγελοπούλου, ηθοποιός-παιδαγωγός και η Κλεοπάτρα Αθανασιάδου, ψυχολόγος-art therapist αναπτύσσουν μέσα σε πλαίσιο ομαδικών βιωματικών εργαστηρίων το σύστημα “play the role and make it art”. Η συγκεκριμένη μέθοδος μπορεί να απευθυνθεί σε διαφορετικές ηλικίες, από μικρά παιδιά μέχρι και ηλικιωμένους, προσεγγίζοντας διαφορετική θεματολογία κάθε φορά. Πρόκειται για μία πρακτική, σχεδιασμένη από εμάς, έτσι ώστε οι τεχνικές του δράματος και του θεάτρου συνδυασμένες με τη δημιουργία των εικαστικών έργων, να προσφέρουν μία ολοκληρωμένη βιωματική εμπειρία έκφρασης συναισθημάτων και αλληλεπίδρασης με τους άλλους.

Στο συγκεκριμένο πρώτο κύκλο έξι συναντήσεων διερευνούμε το θέμα της ταυτότητας και της ετερότητας σε παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών, χωρίζοντάς τα σε δύο υποομάδες από 6 έως 9 ετών και από 10 έως 12 ετών. Γνωρίζουμε πως τα παιδιά με την ένταξή τους στο περιβάλλον του σχολείου, δοκιμάζονται σε καινούργιους ρόλους, καθώς συχνά προκύπτουν προκλήσεις από τις σχέσεις τους με τους «άλλους», μικρούς και μεγάλους. Μεγαλώνοντας και μπαίνοντας σταδιακά στην περίοδο της προεφηβείας, η αλληλεπίδραση του παιδιού με τους σημαντικούς «άλλους» αλλάζει ξανά, δημιουργώντας καινούριες ανάγκες, απορίες και αφορμές για επαναπροσδιορισμό της ταυτότητας.

Το θεατρικό παιχνίδι (παιχνίδι ρόλων, αυτοσχεδιασμοί κ.α.) και οι καλλιτεχνικές διεργασίες (ζωγραφική, κολάζ, πηλός κτλ.) προσφέρουν στα παιδιά ευκαιρίες για να εξελιχθούν συναισθηματικά και κοινωνικά. Μέσα από παιχνίδια γνωριμίας και εμπιστοσύνης, επικοινωνίας και συνενοχής, τα παιδιά καλούνται να απελευθερωθούν εκφραστικά και να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους, ανακαλύπτοντας «κρυμμένες» δεξιότητες και χαρακτηριστικά. Η ένταξή τους σε ομάδα, η βιωματικότητα του ρόλου και οι δημιουργικές διαδικασίες θα τους επιτρέψουν να ξεδιπλώσουν πτυχές του εαυτού τους σ’ ένα ασφαλές πλαίσιο, διαπραγματευόμενοι το «υπάρχω» και το «ανήκω».

Μέσω των συνεργασιών αλλά και των συγκρούσεων που θα προκύψουν, προσδοκούμε να δημιουργήσουμε ένα κλίμα ενθάρρυνσης του «εγώ» και αποδοχής του «άλλου», να αγκαλιάσουμε με ευαισθησία το διαφορετικό και να διακρίνουμε την έννοια της ταυτότητας και της ετερότητας. Όλα αυτά ευχόμαστε να γίνουν αφορμή για έμπνευση, συνδημιουργία και καλλιέργεια του ψυχοπνευματικού κόσμου των παιδιών.

Κάθε συνάντηση θα βασίζεται στην ακόλουθη δομή: Θα ξεκινάμε με ασκήσεις που «ζεσταίνουν» το σώμα και τη φωνή των παιδιών, προχωρώντας στη συνέχεια στοχευμένα σε ομαδικά παιχνίδια που ενθαρρύνουν την εκφραστικότητά τους. Συνεχίζουμε με τη βιωματική δραστηριότητα μέσω τέχνης για τη δημιουργία εικόνων ή αντικειμένων. Τα παιδιά, ολοκληρώνοντας τα έργα τους, θα τα παρουσιάζουν στην ομάδα, ανατροφοδοτώντας εκ νέου τη δημιουργικότητα και φαντασία τους. Η συνάντηση θα ολοκληρώνεται με ομαδικό παιχνίδι ή ασκήσεις χαλάρωσης.

Συνολικά το εργαστήρι:
• στοχεύει στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και κοινωνικής μάθησης
• καλλιεργεί θετικούς τρόπους επικοινωνίας
• ενισχύει την αυτοπεποίθηση του παιδιού
• ενθαρρύνει τη συνεργατική σκέψη και συμπεριφορά

και συμβάλλει:
• στη δημιουργική έκφραση και φαντασία
• στη παιγνιώδη και βιωματική μάθηση
• στη βελτίωση της γλωσσικής έκφρασης
• στον καλύτερο έλεγχο του σώματος
• στην κατανόηση του κοινωνικού ρόλου της τέχνης

Ευκαιρία λοιπόν για “PLAY THE ROLE AND MAKE IT ART”!

Γενικές πληροφορίες:
• Απευθύνεται σε παιδιά από 6 έως 12 ετών, χωρισμένα σε δύο ηλικιακά γκρουπ:
6-9 ετών (Σάββατο 10:30 με 12:00)
10-12 ετών (Σάββατο 13:00 με 14:30)
• Λόγω του βιωματικού χαρακτήρα που έχει το εργαστήρι τα παιδιά να είναι ντυμένα με άνετα ρούχα που δεν πειράζει να λερωθούν!
• Ο πρώτος κύκλος περιλαμβάνει 6 συναντήσεις (μετά την ολοκλήρωσή του πρώτου θα υπάρξει συνέχεια με νέο θέμα).
• Το κόστος συμμετοχής στην ομάδα για τις 6 συναντήσεις είναι στα 70€.
• Ο αριθμός των συμμετεχόντων είναι περιορισμένος, οπότε και θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ Η ΠΡΟΕΓΓΡΑΦΗ!
• Για εκδήλωση ενδιαφέροντος αλλά και για οποιαδήποτε απορία επικοινωνήστε: στο 6974453031 και στο 69466858260 ή στο athkle@gmail.com και στο evaaggelosdt@yahoo.gr και μέσω της πλατφόρμας επικοινωνίας στο www.3teleies.gr

Χώρος διεξαγωγής: Τρεις τελείες – Φωκίδος 13, 15231, Κάτω Χαλάνδρι (5 λεπτά από το μετρό Νομισματοκοπείο)

3teleies-Kleopatra-Athanasiadou

Puzzling the parenthood experience

Puzzling the parenthood experience 2560 1973 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου

Ο χώρος τρεις τελείες προσεγγίζει θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο με βασικό οδηγό την τέχνη και άλλα εκφραστικά μέσα.

Έτσι λοιπόν σκεφτήκαμε να αφιερώσουμε λίγο χρόνο για να παρουσιάσουμε, να βιώσουμε μέσα από δημιουργικές διεργασίες και να συζητήσουμε κάποια από τα θέματα που απασχολούν συχνά τους σύγχρονους γονείς.

Διοργανώνεται ένας πρώτος κύκλος 6 συναντήσεων μιας βιωματικής ομάδας στήριξης γονέων με παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Ο ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΣ
Μια τέτοια ομάδα θα έδινε από νωρίς ευκαιρίες σε μαμάδες και μπαμπάδες να επεξεργαστούν αυτά που τους δυσκολεύουν μέσα από βιωματική εμπειρία και συζήτηση, απολαμβάνοντας τον γονεϊκό τους ρόλο με αυθεντικότητα και πίστη πως μπορούν να τα καταφέρουν.

Ο ΤΡΟΠΟΣ ΜΑΣ
Ακολουθώντας μια ολιστική προσέγγιση, τρεις θα είναι οι πηγές από τις οποίες θα μπορούν να τροφοδοτηθούν οι γονείς:
• Οι εισηγήσεις πάνω σε συγκεκριμένα θέματα που απασχολούν συχνά τους γονείς παιδιών προσχολικής ηλικίας
• Οι βιωματικές ασκήσεις που ενεργοποιούν συναισθήματα και δίνουν ευκαιρίες για μάθηση μέσα από μια ολοκληρωμένη εμπειρία αναγνώρισης και αποδοχής.
• Μέσα από την αλληλεπίδραση και την ανταλλαγή εμπειριών με τα άλλα μέλη της ομάδας, οι γονείς εμπλουτίζουν τις δεξιότητές τους στην αντιμετώπιση συναισθηματικών και πρακτικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν με τα παιδιά τους.

Η ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΑΣ
Συζητήσεις με γονείς και άλλους ειδικούς που βρίσκονται στο ευρύτερο πλαίσιο παιδιών προσχολικής ηλικίας μας οδήγησαν στην επιλογή των παρακάτω 6 θεμάτων:

1) ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ (6-3-2020):
– Τι σημαίνει για τα παιδιά το παιχνίδι?
– Πώς μπορούμε να διαμορφώσουμε το περιβάλλον έτσι, ώστε να είναι ασφαλές και “έτοιμο” για δημιουργικό παιχνίδι
– Πώς εμπλεκόμαστε εμείς οι ενήλικες?
– Πώς μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε σε μια κατάσταση που μας προβληματίζει?

2) Η ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ (13-3-2020):
– Γιατί τα παιδιά εκδηλώνουν επιθετικές συμπεριφορές?
– Ποιος είναι ο ρόλος μας σαν γονείς?
– Ποιες απλές πρακτικές μπορούμε να ακολουθήσουμε, προκειμένου να “ηρεμήσουμε” τα πνεύματα?

3) Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ & Ο ΥΠΝΟΣ (20-3-2020):
– Πώς μπορούμε να πείσουμε τα παιδιά να τρώνε ισορροπημένα και υγιεινά?
– Πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε έναν πιο ήρεμο ύπνο για τα παιδιά?
– Πώς σχετίζεται η διατροφή με τον ύπνο?

4) ΤΟ “ΟΧΙ” (27-3-2020):
– Πότε τα παιδιά φωνάζουν “όχι”?
– Τι μπορεί να σημαίνει?
– Ποια στάση χρειάζεται να κρατήσουμε σαν γονείς, ώστε να οδηγηθούμε ομαλά στην καλύτερη λύση?

5) Η ΦΥΣΗ (3-4-2020):
– Πώς μπορούμε να “εκμεταλλευτούμε” τη φύση γύρω μας, με αποτέλεσμα τα παιδιά να έχουν τη καλύτερη κοιωνικοσυναισθηματική και σωματική ανάπτυξη?

6) Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (10-4-2020):
– Ποια είναι τα αρνητικά της τεχνολογικής έκρηξης?
– Πώς μπορούμε να πάρουμε τα θετικά?
– Πώς θέτουμε τα όρια?

Tα εργαστήρια συντονίζουν οι: ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΠΑΥΛΙΔΟΥ – εκπαιδευτικός παιδιών προσχολικής ηλικίας & η ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ – ψυχολόγος / art therapist

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:
• Απευθύνεται σε ανήσυχους γονείς παιδιών από 2 ετών έως και πρώτη δημοτικού
• Λόγω και του βιωματικού χαρακτήρα που έχουν οι συναντήσεις καλό θα είναι να φοράτε άνετα ρούχα
• Τα θέματα θα είναι αυτοτελή αλλά αλληλένδετα. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επιλέξουν ολόκληρο το κύκλο των 6 συναντήσεων ή να παρευρεθούν σε 4 συναντήσεις
• Το κόστος για τη συμμετοχή στην ομάδα για τις 6 συναντήσεις είναι στα 150€, ενώ για τις 4 στα 120€.
• Η πρώτη συνεδρία έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 6/3/2020 και καλό θα ήταν να παρευρίσκονται όλοι οι συμμετέχοντες
• Ο αριθμός των συμμετεχόντων είναι περιορισμένος, οπότε και θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας

Για εκδήλωση ενδιαφέροντος αλλά και για οποιαδήποτε απορία επικοινωνήστε: στο 6974 453031 και στο 6944 785133 ή στο athkle@gmail.com και στο pavlidou.sp@gmail.com

ΧΩΡΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: Τρεις τελείες – Φωκίδος 13, 15231, Κάτω Χαλάνδρι (5 λεπτά από το μετρό Νομισματοκοπείο)

3teleies-Kleopatra-Athanasiadou

Ευχές, κατάρες και όνειρα στο θεραπευτικό παιχνίδι

Ευχές, κατάρες και όνειρα στο θεραπευτικό παιχνίδι 563 559 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου

«Μπες μέσα στο παιχνίδι των παιδιών και θα βρεις το μέρος όπου το μυαλό, η καρδιά και η ψυχή τους συναντιέται» έχει πει η Virginia Axline, Αμερικανίδα ψυχολόγος, πρωτοπόρος στη μη-κατευθυντική χρήση του παιχνιδιού για θεραπευτικούς σκοπούς (nondirective play therapy).

Για κάποια παιδιά το ελεύθερο παιχνίδι μέσα σ’ ένα θεραπευτικό πλαίσιο μπορεί να είναι ένα μέσο για να νοηματοδοτήσουν τον κόσμο που ανήκουν. Το παιδί εξερευνά το χώρο και τα διαθέσιμα αντικείμενα και όταν αρχίσει να αλληλεπιδρά δύναται να δημιουργήσει ένα φανταστικό κόσμο. Εκεί το παιδί γίνεται αφηγητής ιστοριών και πρωταγωνιστής στα δικά του έργα. Ο ψυχοθεραπευτής είναι ο ενεργός ακροατής ενώ μπορεί και ο ίδιος να λάβει μέρος στις φανταστικές ιστορίες. Ο θεραπευτικός χώρος χρειάζεται να είναι ένα ασφαλές αλλά ταυτόχρονα περιπετειώδες μέρος, όπου ευχές, κατάρες και όνειρα είναι καλοδεχούμενα, όπου το παιδί μπορεί να νιώσει εμπιστοσύνη πως αυτά που θα πει δε θα κριθούν, αντιθέτως θα ακουστούν μ’ έναν ενεργητικό τρόπο και θα χρησιμοποιηθούν προς όφελος του ίδιου του παιδιού.

Το παιχνίδι ως θεραπευτικό μέσο δίνει τη δυνατότητα στο παιδί να δημιουργήσει μύθους μέσα από τους οποίους μπορεί να επεξεργαστεί απευθείας τους φόβους και τις αγωνίες του και να αναζητήσει την ελπίδα. Ο φαντασιακός αυτός κόσμος συχνά είναι ένα μέρος μετάβασης που θα οδηγήσει το παιδί να κατανοήσει καλύτερα αυτά που συμβαίνουν στην πραγματική του ζωή και να αντιμετωπίσει ψυχοκοινωνικές προκλήσεις που συχνά προκύπτουν στην καθημερινότητά του. Ακόμα, έχει ευκαιρίες να αναπτύξει δεξιότητες όπως η ενσυναίσθηση και η αυτορύθμιση των συναισθημάτων του, καθώς και να υποστηριχθεί στην κοινωνική του ένταξη και στην εξάλειψη επιθετικών συμπεριφορών.

Στο θεραπευτικό παιχνίδι η δημιουργία φανταστικών ιστοριών, αντιστοίχως όπως και στην εικαστική θεραπεία η δημιουργία εικόνων, μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας καθρέφτης του κόσμου του παιδιού, όπου όταν μπορέσει να δει το είδωλό του θα είναι και πιο πιθανό να το αποδεχτεί.

* Ιmages & text by Kleopatra Athanasiadou
3teleies-Kleopatra-Athanasiadou-Developments-image-blog-quiz

Κουκίδες

Κουκίδες 1172 2560 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου
3teleies-Kleopatra-Athanasiadou-Developments-image-blog

Περί έρωτος

Περί έρωτος 1172 2560 Κλεοπάτρα Αθανασιάδου

    Επιλογές Απορρήτου

    Μπορείτε να ορίσετε τις προτιμήσεις σας συγκατάθεσης και να προσδιορίσετε με ποιους τρόπους θέλετε να χρησιμοποιούνται τα δεδομένα σας σύμφωνα με τους παρακάτω σκοπούς. Μπορείτε να ορίσετε τις προτιμήσεις σας για εμάς, ανεξάρτητα από αυτές για τους τρίτους συνεργάτες μας. Κάθε σκοπός συνοδεύεται από μια περιγραφή, ώστε να γνωρίζετε με ποιους τρόπους χρησιμοποιούμε, εμείς και οι συνεργάτες μας, τα δεδομένα σας.

    Για λόγους απόδοσης και ασφάλειας χρησιμοποιούμε το Cloudflare
    ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ
    Το Cloudflare χρησιμοποιεί τα cookies _cflb, _cf_bm και _cfduid για να μεγιστοποιήσει τους πόρους δικτύου, να διαχειριστεί την επισκεψιμότητα και να προστατεύσει τους ιστότοπους των πελατών μας από κακόβουλη επισκεψιμότητα.

     

    Κάντε κλικ για να ενεργοποιήσετε / απενεργοποιήσετε το προσαρμοσμένο περιεχόμενο.

     

    Κάντε κλικ για να ενεργοποιήσετε / απενεργοποιήσετε τον κώδικα παρακολούθησης του Google Analytics.
    Το Google Analytics είναι ένα εργαλείο που βοηθά τους ιδιοκτήτες ιστοτόπου να μετρήσουν τον τρόπο αλληλεπίδρασης των χρηστών με το περιεχόμενο του ιστότοπου. Καθώς ένας χρήστης περιηγείται σε ιστοσελίδες, το Google Analytics παρέχει ετικέτες JavaScript (βιβλιοθήκες) για τους ιδιοκτήτες ιστοτόπων για την καταγραφή πληροφοριών σχετικά με τη σελίδα που έχει δει ο χρήστης, για παράδειγμα, η διεύθυνση URL της σελίδας. Οι βιβλιοθήκες JavaScript του Google Analytics χρησιμοποιούν τα cookies HTTP για να "θυμούνται" τι έχει κάνει ένας χρήστης σε προηγούμενες σελίδες / αλληλεπιδράσεις με τον ιστότοπο.

     

    Κάντε κλικ για να ενεργοποιήσετε / απενεργοποιήσετε τις γραμματοσειρές Google.
    Οι Γραμματοσειρές Google καταγράφουν αρχεία των CSS και των αιτημάτων αρχείων γραμματοσειράς και η πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα διατηρείται ασφαλής. Οι συνολικοί αριθμοί χρήσης παρακολουθούν πόσο δημοφιλείς οικογένειες γραμματοσειρών είναι και δημοσιεύονται στη σελίδα αναλυτικών στοιχείων. Χρησιμοποιούμε δεδομένα από τον ανιχνευτή ιστού της Google για να εντοπίσουμε ποιοι ιστότοποι χρησιμοποιούν γραμματοσειρές Google. Αυτά τα δεδομένα δημοσιεύονται και είναι προσβάσιμα στη βάση δεδομένων BigQuery της γραμματοσειράς Google. Για να μάθετε περισσότερα σχετικά με τις πληροφορίες που συλλέγει η Google και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται και διασφαλίζεται, ανατρέξτε στην Πολιτική Απορρήτου της Google.

     

    Κάντε κλικ για να ενεργοποιήσετε / απενεργοποιήσετε τους Χάρτες Google.
    Για τους χρήστες του API Χάρτας Ενσωμάτωσης Χαρτών, η Google χρησιμοποιεί ανώνυμα cookies για να καθορίσει τον αριθμό μοναδικών χρηστών του API. Η Google συγκεντρώνει επίσης στατιστικά στοιχεία σχετικά με τους τύπους λειτουργιών που χρησιμοποιούνται από το προϊόν των Χαρτών.


    Κάντε κλικ για να ενεργοποιήσετε / απενεργοποιήσετε τις ενσωματώσεις βίντεο.
    Οι πάροχοι των βίντεο (π.χ. YouTube, Vimeo) μπορεί να συλλέγουν δεδομένα για τους χρήστες και να κάνουν καταγραφή πληροφοριών που βοηθά να μετρήσουν τον τρόπο αλληλεπίδρασης των χρηστών με το περιεχόμενο του ιστότοπου. Ενεργοποιώντας τις ενσωματώσεις βίντεο, αποδέχεστε τους όρους χρήσης που αναφέρει κάθε πάροχος στη στην πολιτική απορρήτου του.

    Εμείς και οι συνεργάτες μας χρησιμοποιούμε τεχνολογίες, όπως cookies, και επεξεργαζόμαστε προσωπικά δεδομένα, όπως διευθύνσεις IP και αναγνωριστικά cookies, για να προσαρμόζουμε τις διαφημίσεις και το περιεχόμενο με βάση τα ενδιαφέροντά σας, για να μετρήσουμε την απόδοση των διαφημίσεων και του περιεχομένου και για να αποκτήσουμε εις βάθος γνώση του κοινού που είδε τις διαφημίσεις και το περιεχόμενο. Κάντε κλικ παρακάτω για να συμφωνήσετε με τη χρήση αυτής της τεχνολογίας και την επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων για αυτούς τους σκοπούς. Μπορείτε να αλλάξετε γνώμη και να αλλάξετε τις επιλογές της συγκατάθεσής σας ανά πάσα στιγμή επιστρέφοντας σε αυτόν τον ιστότοπο.